Ngày 29/9/2008, Hội đồng Liên minh Châu Âu (EC) đã ban hành Qui định số 1005/2008 về chống đánh bắt cá bất hợp pháp, không báo cáo và không theo qui định (Qui định IUU) sẽ có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01/01/2010. Qui định này có tác động rất lớn đến ngành thủy sản của Việt Nam nói chung và Quảng Nam nói riêng từ chính sách, hệ thống quản lý, đến các doanh nghiệp và kể cả ngư dân.

Theo qui định tại Điều 3.1 của Qui định IUU, hành vi khai thác bất hợp pháp, không báo cáo, không theo qui định là:  khai thác không có giấy phép, không báo cáo về việc khai thác; khai thác ở vùng bị cấm, mùa bị cấm; khai thác loài bị cấm khai thác hoặc có lệnh ngừng khai thác; sử dụng thiết bị đánh bắt bị cấm hoặc không hợp pháp và một số hành vi khác được liệt kê trong Điều khoản này.

Theo qui định tại Điều 12 chương III của Qui định IUU, sản phẩm thủy sản (hải sản) chưa chế biến hoặc đã chế biến (trừ sản phẩm thủy sản nước ngọt, cá cảnh, hàu, sò, trai và các sản phẩm khác được liệt kê tại phụ lục I của Qui định IUU) chỉ được nhập khẩu vào EU nếu có được giấy chứng nhận khai thác hợp pháp (A catch certificate) được chứng thực bởi cơ quan nhà nước có thẩm quyền của nước mà tàu khai thác có hoạt động.

Nội dung của Giấy chứng nhận phải đầy đủ như mẫu được thể hiện trong Phụ lục II của Qui định IUU. Theo đó, ít nhất 12 thông tin cần phải được điền đầy đủ trong Giấy chứng nhận khai thác hợp pháp: Tên tàu, số đăng ký của tàu, giấy phép khai thác, mô tả sản phẩm (loài, mã sản phẩm, khu vực đánh bắt, ngày đánh bắt, khối lượng ước tính), tên chủ tàu, tên nhà xuất khẩu… Như vậy rõ ràng trừ trường hợp ngoại lệ được liệt kê tại phụ lục I của Qui định IUU thì bất kỳ lô hàng thủy sản nào của Việt Nam muốn xuất sang thị trường EU đều phải có giấy chứng nhận khai thác hợp pháp. Theo qui định nhà nhập khẩu phải nộp hồ sơ kèm theo giấy chứng nhận khai thác hợp pháp lên cơ quan có thẩm quyền của nước thành viên EU ít nhất 03 ngày làm việc trước khi hàng về đến cửa khẩu.

Qui định này làm tăng thêm thủ tục hành chính, tăng thêm chi phí và thời gian của doanh nghiệp. Ban đầu sẽ gây nhiều khó khăn cho doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam khi mà thực tế từ trước đến nay ở Việt Nam chưa có hệ thống thẩm định và chứng thực giấy chứng nhận khai thác hợp pháp (bao gồm thủ tục, qui trình, điều kiện, cơ quan có thẩm quyền, cán bộ thực thi,…). Cái khó nhất chính là tiêu chuẩn, điều kiện để được coi là khai thác hợp pháp khi mà nhiều tàu thuyền đánh bắt cá của ngư dân vẫn còn lạc hậu, trang thiết bị thô sơ. Lực lượng cán bộ thực thi mỏng, hiểu biết pháp luật của ngư dân còn yếu cũng sẽ là những khó khăn trong việc thực thi Quyết định 1005/2008 của EU.

Theo ông Nguyễn Hoài Nam, Phó tổng Thư ký VASEP khẳng định: hiện nay hầu hết các DN chế biến, xuất khẩu thủy hải sản đều thu mua nguyên liệu qua thương lái tại các cảng cá chứ không trực tiếp thu mua của ngư dân. Những thương lái này cũng không thu mua từ một tàu mà từ nhiều tàu khác nhau. Do vậy, truy xuất việc nguồn gốc không hề đơn giản.

Được biết, toàn tỉnh Quảng Nam hiện có khoảng 4.500 chiếc tàu cá với tổng công suất gần 105.000 mã lực, trong đó có 135 chiếc có tổng công suất từ 90 mã lực trở lên. Thực hiện chỉ đạo của Sở Nông nghiệp&PTNT Quảng Nam; bước đầu, Chi cục Khai thác và bảo vệ nguồn lợi thủy sản tỉnh đã tổ chức 02 lớp tập huấn để tuyên truyền, phổ biến các quy định của Liên minh Châu Âu về " truy xuất nguồn gốc hải sản .... " cho trên 150 ngư dân  thuộc các địa phương trọng điểm nghề cá của tỉnh - những người trực tiếp tham gia khai thác hải sản trên các vùng biển thuộc chủ quyền của Việt Nam.

                                                                                                                Hoàng Ngọc Ánh

                                                                                                Phòng Quản lý chất lượng NLTS